صندوق های وام خانوادگی برای آنکه بتوانند بر اساس قاعده و شفاف عمل کنند لازم است که اساسنامه صندوق داشته باشند.
حقیقت این است که یک صندوق قرضالحسنه خانوادگی میتواند شما را در بسیاری از مواقع از مراجعه به بانک و موسسات مالی بی نیاز کند اما گاهی اداره این صندوق ها آنقدر پیچیده و زمانبر میشود که مدیران و اعضای این صندوق ها از ادامه فعالیت صندوق منصرف میشوند.
این مقاله به چه کسانی کمک میکند؟
- کسانی که صندوق خانوادگی یا قرضالحسنه دارند.
- کسانی که صندوق قرعه کشی خانوادگی دارند.
- کسانی که عضو یکی از انواع صندوق های پس انداز گروهی هستند.
- کسانی که میخواهند با دوستان و خانواده خود یک صندوق پس انداز یا قرعه کشی ایجاد کنند.
فرض کنید در یک صندوق خانوادگی، یکی از اعضا، اقساط وامی که دریافت کرده را پرداخت نمیکند یا مثلا در نظر بگیرید که مدیر یک صندوق خانوادگی به دوستان نزدیک خود وامهای کلان میدهد حال آنکه سایر اعضا از این وامها بی نصیب اند.
اصولا برای جلوگیری از رخ دادن چنین اتفاقهایی بهتر است که از همان اول، صندوق بر اساس اصول و قواعدی که هیئت مدیره صندوق روی آن توافق دارد فعالیت خود را شروع کند چون همانطور که میدانیم : پیشگیری بهتر از درمان است.
اساسنامه صندوق های وام خانوادگی شامل مشخصات، اهداف و قوانین این صندوق هاست. داشتن اساسنامه به صندوق ها کمک میکند که از اختلافها و سوء تفاهم های احتمالی جلوگیری شود و در عین حال قوانین صندوق برای همه ی اعضا روشن باشد.
الزامات اساسنامه صندوق
در یک اساسنامه صندوق وام خانوادگی باید موارد زیر بصورت شفاف مطرح گردد:
- اسم صندوق: برای صندوقتان حتما یک اسم مناسب انتخاب کنید. اسم مناسب، بخشی از هویت صندوق شماست. پس آنرا جدی بگیرید.
پیشنهاد میکنیم تا حد امکان اسم صندوقتان را متناسب با هدف صندوق انتخاب کمک کنید. این کار باعث میشود تا دیگران با شنیدن اسم صندوق شما تا حد زیادی با کارکرد صندوق شما آشنا شوند.
صندوق پس انداز همکاران، صندوق هیئت المهدی، صندوق سفر اربعین، صندوق خاندان حاج عباس، صندوق ذخیره برای خرید بازی کامپیوتری، صندوق سپرده مهرداد و مینا، صندوق خرید وسایل ماشین، صندوق رفقای محلهی جوادیه و … .
- مبلغ پرداختی اعضا: در صندوق های وام خانوادگی اعضا مبلغی را بصورت دوره ای پرداخت میکنند. این مبالغ با نامهای مختلفی از جمله حق عضویت، حق اشتراک یا سهم شناخته میشود. در اساسنامه صندوق ها باید مبلغ واریزی هر عضو صندوق مشخص باشد. تغییر دادن مبلغ واریزی اعضا فقط با تصمیم هیئت مدیره صورت میگیرد و باید به اطلاع تمام اعضا برسد. با توجه به شرایط اقتصادی بهتر است تغییر مبلغ واریزی اعضا هر سال یک مرتبه صورت بگیرد.
نکته: در برخی از صندوقهای خانوادگی که بصورت قرعهکشی برگزار میشوند؛ امکان تغییر دادن مبلغ واریزی اعضا تا پایان یک دوره صندوق وجود ندارد. پایان یک دوره صندوق در صندوق های قرعهکشی یعنی زمانی که تمام اعضا، وام صندوق را دریافت کرده اند.
- هدف: صندوق ها میتوانند اهداف مختلفی داشته باشند. از خرید جهیزیه برای نیازمندان گرفته تا کمک به تامین مخارج اعضای یک سازمان. تعیین هدف برای صندوق در ارزشگذاری هر سهم صندوق موثر است. مثلا صندوقی که برای کمک به مخارج سفر اعضا تشکیل شده، با حق عضویت ۵ هزار تومانی، به سختی میتواند توقعات اعضا را برآورده کند.
- تاریخ سررسید صندوق: بهتر است در اساسنامهی صندوق های خانوادگی، یک بازهی زمانی مشخص را برای پرداخت حق عضویت اعضا در نظر بگیرید نه یک روز مشخص.
بعنوان مثال بعضی از اعضای صندوق ممکن است اواخر ماه حقوق خود را دریافت کنند و دیگر اعضا اوایل ماه. واضح است که اگر ما ۳۰ ام هرماه را بعنوان تاریخ سررسید صندوق در نظر بگیریم، بعضی از اعضا در پرداخت حق عضویتشان با چالش مواجه میشوند. بنابراین پیشنهاد میکنیم یک بازه ی حداکثر ۱۰ روزه را بعنوان تاریخ سررسید صندوقتان مشخص کنید.
جزئیات اختیاری اساسنامه صندوق
صندوق هایی وجود دارند که اعضای زیادی دارند و تنها افراد یک خانواده یا جمع دوستانه عضو آن نیستند. با به وجود آمدن چنین شرایطی میزان اعتماد و پیگیری افراد کمی دشوار میشود. همچنین ممکن است صندوق بعد از چند سال فعالیت به قدری بزرگ شود که برای مدیریت اهدای وام و قوانین ورود و خروج اعضا در صندوق نیاز به تعریف شرایط مشخص باشد. در ضمن این موارد از به وجود آمدن سوتفاهم بین اعضا جلوگیری خواهد کرد.
برای این چنین شرایطی بهتر است موارد زیر را در اساسنامه صندوق در نظر بگیرید:
- میزان و شرایط و نحوه اعطای وام به اعضا: خیلی شفاف و دقیق مشخص کنید که فرمول وامدهی و اولویت اعطای وام به اعضا در صندوق شما چگونه است .
پیشنهاد میکنیم برای وامهایی که در صندوقتان میدهید، کارمزد ۲ تا ۴ درصدی در نظر بگیرید. این کار باعث میشود که صندوقتان یک منبع درآمد داشته باشد و در عین حال به اعضا هم فشار اقتصادی وارد نشود.
در بیشتر صندوق ها، وامدهی بر اساس امتیاز اعضا صورت میگیرد. بنابراین اعضای قدیمیتر صندوق که در عین حال مبالغ بیشتری در صندوق، سپرده گذاری کرده اند؛ برای دریافت وام در اولویت هستند.
در بعضی از صندوق ها به عضو تازه وارد وامی تعلق نمیگیرد و باید مدتی(مثلا ۶ ماه) از عضویت وی گذشته باشد.
در بعضی از صندوق ها، وامدهی بر اساس سپرده اعضا صورت میپذیرد. مثلا هر شخص میتواند ۲ برابر سپرده ای که تاکنون در صندوق داشته است وام بگیرد.
در اغلب صندوق ها اگر عضوی در حال حاضر وامی داشته باشد(وام فعال داشته باشد)، نمیتواند دوباره وام بگیرد.
در بعضی از صندوق ها تنها به اعضایی وام تعلق میگیرد که توسط ضامن یا معرف مورد تایید صندوق، احراز هویت شده باشند.
در برخی از صندوق ها مبلغ وامهای اعطایی سقف دارد. مثلا سقف وام یک صندوق میتواند ۵ میلیون تومان باشد.بنابراین در این صندوق به هیچ عضوی بیش از ۵ میلیون تومان وام اعطا نمیشود.
در برخی از صندوق ها مدت بازپرداخت اقساط سقف دارد. مثلا در صندوق، چه وام ۱ میلیون تومانی و چه وام ۱۰ میلیون تومانی حداکثر طی ۱۵ ماه باید بازپرداخت شود. - نحوه عضویت اعضای جدید: در اساسنامه صندوقتان نحوهی عضویت اعضای جدید را مشخص کنید. این تشخیص شماست که میخواهید اعضای صندوقتان، اهالی خانواده باشند یا اینکه میخواهید صندوقتان رت بزرگتر کنید و اهالی محل و دوستان و همکاران هم امکان ورود به صندوق را داشته باشند.
در بعضی از صندوق ها عضو جدید برای ورود به صندوق باید معادل کل حق عضویتهای پرداخت شده از ابتدای صندوق تا کنون برای یک سهم را بعلاوه مبلغی که وی بعنوان هزینهی صندوق پرداخت کرده را بپردازد. بعبارت دیگر؛ عضو جدید می بایست معادل مبلغ موجودی دیگر اعضاء را به صندوق پرداخت نماید تا موجودی او با دیگر اعضاء برابر شود
در بعضی از صندوق ها عضو جدید برای ورود به صندوق باید معادل كل سود بانكي حساب سپرده ثابت يك سهم از ابتدا تا کنون را بپردازد ( كل سود حاصله تقسيم بر تعداد سهام - مدت فعالیت صندوق: در اساسنامه صندوقتان حتما مدت زمانی که قرار است صندوقتان فعالیت داشته باشد را ذکر کنید. اکثر صندوق ها مدت زمان فعالیتشان نامحدود است.
- توقف فعالیت صندوق: وضعیتی که منجر به توقف یا انحلال فعالیت صندوقتان میشود را تعیین کنید. در زمان انحلال صندوق باید با تمامی اعضا تسویه حساب صورت بگیرد.
- تعیین تاریخ ارائه گزارش صندوق: بمنظور شفافیت هرچه بیشتر در صندوقتان سعی کنید ماهیانه از وامها، بازپرداختها و هزینه های صندوقتان به همه ی اعضای صندوق گزارشی ارائه دهید. مستند کردن تمامی رویدادهای صندوق در بلندمدت کمک بزرگی به شما خواهد کرد.
- جریمه دیرکردها: پیشنهاد میکنیم برای جلوگیری از بدحسابی اعضا و تاخیر در پرداختها، جریمهی دیرکرد درنظر بگیرید. بعضی از صندوق ها مبالغ جمع شده از جریمه دیرکرد اعضا را به موجودی صندوق اضافه میکنند و بعضی از صندوق ها این مبلغ را صرف هزینه ی دورهمیها و دید و بازدید اعضای صندوق میکنند.
- جلسه دورهمی اعضای صندوق: پیشنهاد میکنیم برای ارائه گزارش صندوق و البته ملاقات اعضای صندوق با هم، جلساتی را تشکیل دهید. اعضای صندوق، شرکای مالی هم هستند و ارتباط خوب آنها تدوام صندوق را ضمانت میکند.
- درآمد صندوق یا حق الزحمه: یکی از مواردی که باعث شکست کار صندوق های قرضالحسنه فامیلی میشود تعیین نکردن کارمزد است. وقتی حجم کارهای صندوق بالا میرود شخصی که مسئولیت مدیریت و حسابداری صندوق را بر عهده دارد با حجم زیادی از وظایف و هزینه ها مواجه میشود. حتی برخی صندوق های قرعه کشی در هر نوبت قرعه کشی یک دورهمی و مهمانی میگیرند. تمام این موارد هزینه هایی را به وجود میآورد اگر این هزینه ها به عهده مدیر صندوق باشد باعث ناراحتی مدیر صندوق شود. برای جلوگیری از پیش آمدن چنین شرایطی، دو نوع تصمیم گرفته میشود: یا هزینه ثابتی از اعضا مازاد بر مبلغی که باید پرداخت کنند گرفته میشود یا کارمزدی روی هر وام تعیین میشود تا هزینههای صندوق از محل این کارمزد جمع گردد. پیشنهاد ما این است حتما یک کارمزد بین سه تا چهار درصد تعیین کنید. داشتن یک دفتر ساده و دو نفر کارمند نیمه از ضرورتهای ادامه کار است و حقوق آنها هم باید از محل این کارمزد تامین شود.
کلام آخر
اساسنامه مهمترین جزء یک صندوق خانوادگی و دوستانه است. بدون وجود اساسنامه سوتفاهم ها و بیقانونی باعث شکست و از بین رفتن صندوق میشود. البته علاوه بر مواردی که در بالا ذکر شد، بسته به شرایط خاص هر صندوق میتوان موارد دیگری را به این لیست افزود. هرچند این موارد جوابگوی اکثر صندوق های خانوادگی خواهد بود. بنابراین اگر صندوقی دارید که اساسنامه ندارد و یا میخواهید صندوق جدیدی ایجاد کنید حتما پیش از هر چیز به اساسنامه آن فکر و آن را مکتوب کنید. هرچند فقط شامل موارد الزام اساسنامه صندوق باشد.
