وقتی جوانتر بودم معمولاً خرج تحصیل، شارژ موبایل یا هزینه تفریحاتم را از پدر و مادرم میگرفتم. کمی که بزرگتر شدم و برای خودم درآمدی دست و پا کردم کمتر از آنها کمک میخواستم و بعدها حتی برخی هزینههای خانه به عهده من بود و به اعضای کوچکتر خانواده هم کمک مالی میکردم. البته این کارها در خانواده ما اینها به عنوان یک هدیه بود اما دوستانی داشتم که باید پولهایی که قرض میگرفتند به خانواده برمیگرداندند. در سن جوانی این خیلی برای من عجیب بود و فکر میکردم چرا پدر و مادر دوستانم به فرزند خود کمک نمیکنند؟ وقتی کمی دستم قاطی حساب و کتاب شد و رشد و پیشرفت مالی آن عده از دوستانم را دیدم تا حدی از دلسوزی والدینم ناراحت شدم. متوجه شدم چنین رفتارهایی وقتی در بستر امن خانواده اجرا شوند درسی است که در آینده مالی فرزندان خانواده بسیار مفید خواهند بود.
هر پدر و مادری دوست دارد به فرزندش در مسیر استقلال مالی و خرید چیزهایی که دوست دارد کمک کند اما یک لحظه صبر کنید. اگر بدون هیچ حساب و کتابی در حد توانمان به فرزندانمان پول بدهیم جز تخریب آینده مالیشان کاری نکرده ایم.
این نوع هزینههای بدون حساب و کتاب برنامههای مالی والدین را هم تحت تأثیر قرار میدهد. به هرحال اینها هزینههای پیشبینی نشدهای است که از جیب ما خرج میشود و ما را از اهداف مالیمان دور میکند. ما باید وضعیت آینده خودمان را هم در نظر بگیریم. از سوی دیگر وقتی صحبت کسانی که عاشقشان هستیم پیش میآید نمیتوانیم جلوی خودمان را بگیریم و حرف دلمان را گوش میدهیم. حالا سؤال این است چطور بر این دوراهی غلبه کنیم؟ در ادامه چند راه هوشمندانه کمک مالی به اعضای خانواده را بررسی میکنیم.
کمک در پوششی جذاب
برخی والدین نگران هستند که با کمک مالی به نوجوانان جاهطلبی و سختکوشی آنها را از بین ببرد. البته همه ما تأیید میکنیم انسان ذاتاً در مقابل چیزی که بدون تلاش بدست آورد، سپاسگزار نخواهد بود. پس چطور میتوانیم هم به خواستههای فرزندانمان نه نگوییم هم آنها را تنبل نکنیم؟
یکی از راهها این است که در پوششی جذاب به آنها بفهمانیم که باید برای چیزی که میخواهند تلاش کنند. مثلا اگر برای هزینه تحصیلات فرزندانمان در حال پسانداز هستیم، به آنها نگوییم و از آنها بخواهیم برای تأمین هزینه تحصیلشان یا دریافت بورسیه تلاش کنند. این مسیر دو حالت دارد یا به هدف تعیین شده میرسند و یا به آن دست پیدا نمیکنند. اگر به هدف برسند در انتهای دوره تحصیلشان میتوانیم پسانداز را در اختیارشان قرار دهیم تا پاداش تلاششان را ببینند. اگر هم به هدف نرسیدند اشکالی ندارد. این هدیه به آنها یادآوری میکند که خانواده همیشه حامی آنها است و در ضمن باید برای رسیدن به اهداف مالی باید متعهد باشند و تلاش کنند.
وام بدهید
یک روش دیگر در شرایطی است که حس میکنید اگر فرزند یا عضوی از خانواده در حال حاضر پولی نیاز دارد و به مرور میتواند آن را برگرداند. برای اینکه نتیجه بدی از قرض دادن پول نگیریم، بهتر است به او وام بدهیم. برای این کار وقتی مبلغ موردنظر را قرض میدهیم به شکل کاملا مکتوب شرایط بازپرداخت را تعیین میکنیم تا دو طرف از تعهدات آگاه باشند. شاید وجهه عاطفی خانوادگی مخدوش شود اما گاهی لازم است کمی احساسات را کنار بگذاریم تا در بلندمدت نتایج رضایتبخشی را تجربه کنیم. البته باید حواسمان باشد در صورتی که طرف مقابل توان پرداخت قسطهای وامش را نداشت، او را تحت فشار نگذاریم چون به هرحال یک خانواده هستیم. بنابراین مبلغی را وام بدهیم که اگر از دست رفت نه ناراحت شویم و نه آسیبی ببینیم.
بجای قرض بیهدف کمک کنید دارایی بخرند
جالب است بدانیم در آمریکا اگر مبلغی که دوستان و خانوادهها به یکدیگر قرض میدهند را به عنوان وام درنظر بگیریم، این گروه هفتمین وام گیرنده بزرگ آمریکا هستند.
فکر میکنم موافق هستید که در ایران هم میزان وامهای خانوادگی و دوستانه عدد قابل ملاحظهای است. سؤال این است که چرا کاری نکنیم این مبالغ هدفدار هزینه شوند؟ در حال حاضر اکثر این پولها به تدریج و برای هزینههای دم دستی هزینه میشوند. یکی از روشها این است که به وامهای خانوادگی هدف بدهیم. مثلا از فرزندمان بخواهیم با پولی که از ما میگیرد یک خودرو یا ابزاری برای کارش بخرد یا در یک کلاس آموزشی ثبت نام کند. قطعا هزینه چنین کاری از یک قرض ساده بیشتر خواهد بود. اگر کمی (تنها کمی) بلندمدت نگاه کنیم خواهیم دید که قرضهای کوچک صرف تفریحات و کارهای بیفایده میشود و ثمرهای برای آن عضو خانواده نخواهد داشت درحالی که اگر همین مبلغ به طور یکجا و برای خرید یک دارایی یا کسب یک مهارت وام داده شود، هم در آینده او تأثیر خواهد گذاشت و هم ما میدانیم پولمان باز میگردد. البته در بعضی خانوادهها جدیتر با این مسئله برخورد میشود. یعنی در قرارداد وام یک سود بسیار کم برای این نوع وامها در نظر میگیرند. دوستی داشتم که پس از چند سال حدود ۷میلیون تومن پسانداز داشت. سال قبل میخواست با این پول ماشین بخرد اما با گران شدن قیمتها از این کار پشیمان شد. تصمیم گرفت کل این پول را هزینه یک سفر به خارج از ایران کند اما پدرش با این کار مخالفت کرد و پیشنهاد داد مابقی پول ماشین را از او وام ۴٪ بگیرد و طی ۲ سال این وام را بازگرداند. دوست من این پیشنهاد را پذیرفت و ماشین موردنظرش را خرید. حتما برای شما هم سؤال پیش میآید که اگر میخواهیم وام با سود بگیریم چرا از وامهای بانکی استفاده نکنیم؟ جواب واضح است: وامهای غالباً بهره بیشتری را طلب میکنند و از سمت دیگر بعد از آوردن ضامن و دادن چک و سفته باید مدتی منتظر تأیید و واریز وام بمانیم در حالی که وامهای خانوادگی به این موارد نیاز ندارند و فوری به دستمان میرسند.
صندوق های خانوادگی یک تیر و چند نشان
این روش کاملا با بقیه روشها تفاوت دارد. صندوقهای خانوادگی یک مدل پسانداز گروهی هستند. مزیت این صندوقها نسبت به موارد بالا این است که قرار نیست تنها یک نفر مبلغ وام را پرداخت کند و در ضمن تمام اعضای خانواده میتوانند از صندوق وام بگیرند؛ چه والدین چه فرزندان.
این صندوقها معمولا بین اعضای یک خانواده شکل میگیرند و افراد مبلغ ماهانهای را به صندوق واریز میکنند. این مبلغ به مرور افزایش پیدا میکند و هر کدام از اعضای خانواده میتواند هر مبلغی که نیاز دارد، وام بگیرد. در صندوق خانوادگی همه اعضا موظف هستند سهم پرداخت کنند و مبلغ به تدریج در صندوق جمع میشود. به این ترتیب بار وام به دوش یک عضو نمیافتد.
این صندوقها خبر خوبی برای پدر و مادرها هم هست. در حالت عادی معمولا فرزندان توان کمک مالی به والدین را ندارند. اما در این صندوقها، تمام خانواده سهیم هستند و موجودی صندوق از پسانداز گروهی تمام اعضا ساخته میشود. بنابراین حتی اگر والدین خانواده هم نیاز به کمک مالی داشته باشند، میتوانند از اندوخته صندوق خانواده استفاده کنند.
در صندوقهای خانوادگی اعضا میتوانند درخواست وام دهند و از وام فوری و بدون ضامن استفاده کنند. بدین ترتیب هر عضوی که وام بگیرد بسته به شرایطش وامش را قسطبندی کند و به مرور آن را به صندوق بازگرداند.
کلام پایانی
این روشها به تمام اعضای خانواده کمک میکند چه از لحاظ ذهنی و چه از لحاظ مالی رشد کنند و زندگی بهتری را در حال و آینده تجربه کنند. امیدواریم از راهکارهایی که ارائه شد بهره کافی را ببرید.
در انتها اضافه میکنم در تنظیم این مقاله از مقالهای با عنوان «Smart Ways to Give (or Lend) Money to Family» استفاده کرده ایم تا روشهای بهروز جهانی را مطابق با فرهنگ ایرانی به شما تقدیم کنیم.
