پس انداز گروهی به معنی تشکیل گروههایی برای جمع کردن و قرض دادن پول است. در برخی از این گروهها افراد با فعالیت و خوش حسابی در پرداختها اعتبار دریافت میکنند و این اعتبار مبنایی برای ارزیابی اعضای گروه و دریافت وام ها میشود.
روز اول ماه بود و تازه حقوقم را گرفته بودم. در مسیر برگشت به خانه مشغول حساب و کتاب بودم. ۱۰۰ هزار تومن دیگر از پس انداز برای کفش مورد نظرم مانده که باید کنار بگذارم. یک مقدار هم که هر ماه برای خرید عید پس انداز میکنم. پول ترم جدید کلاس زبان بچهها هم هست. هزینه های خانه را هم که کم کنیم مقدار کمی باقی میماند. چند ماهی بود میخواستم وامی بگیرم و با پولش چیزی بخرم. وام های بانکی سود زیادی داشتند و تا چند سال باید بدهی ام را پرداخت میکردم. درهمین فکرها بودم که یاد پیشنهاد دخترخاله ام افتادم. وقتی فهمید دنبال وام هستم بهم پیشنهاد عضویت در یک صندوق قرعه کشی را داد. من که سر در نمیآوردم ولی از توضیحاتش فهمیدم چند نفری از آشناها دور هم جمع میشوند و هر ماه پولی را روی هم میگذارند و به یک نفر وام میدهند. به نظرم جالب بود؛ یک وام بدون بهره! حالا دیگر این فکر خیلی مشغولم کرده بود. میخواستم تحقیقاتم را بکنم و بعد در دوره جدید عضو صندوق شان بشوم. در تحقیقاتم به مواردی رسیدم که شاید گفتنش خالی از لطف نباشد.
صندوق های وام دوستانه
به طور کلی به این نوع وام ها و صندوق ها، پس انداز گروهی گفته میشود. البته هر وقت که چند نفر دور هم جمع شوند و برای هر هدفی (وام یا حتی یک سفر دسته جمعی) پول جمع کنند، پس انداز گروهی انجام داده اند. این صندوق های دوستانه یکی از مدلهای پس انداز گروهی است.
یکی از مشکلاتی که من را از گرفتن وام بانکی منصرف میکرد، جور کردن ضامن بود. من درآمد خوبی داشتم و از پس بازپرداخت وام برمیآمدم. اما بانک ۲ نفر ضامن کارمند و چک میخواست که نداشتم. این صندوق ها چون از جمع شدن دوستان و آشنایان تشکیل میشد، نیاز به ضامن نداشت. در حقیقت اعضای صندوق اصل را بر اعتماد متقابل قرار داده اند. این مزیت بسیار بزرگی بود.
چندتایی مجله درباره پس انداز گروهی خواندم و متوجه شدم این کار در بسیاری از کشورها رایج است. خصوصاً در کشورهایی که با مشکلات اقتصادی دست و پنجه نرم میکنند. دقیقا در این کشورها هم مانند کشور ما دسترسی به تسهیلات بانکی ساده نیست. مثلاً در آمریکای جنوبی ۲۵۰ میلیون نفر از بزرگسالان به تسهیلات بانکی دسترسی ندارند. همچنین تنها ۳۹٪ آنها یک حساب پس انداز مشخص دارند. برای غلبه بر این معضل آنها از صندوق های پس انداز گروهی بهر میبردند. یعنی تعداد زیادی از جمعیت آمریکای جنوبی برای رسیدن به اهداف مالی و رفاه بیشتر ترجیح میدهند عضو صندوق های دوستانه شوند.
وقتی متوجه شدم این صندوق ها یک راهکار جهانی است، به تصمیمم مطمئن شدم. طوری هم مطمئن بودم که تعجب کردم چطور به ذهن خودم نرسیده بود.
پس انداز گروهی در مقابل پس انداز فردی
از قدیم ضربالمثل «یک دست صدا نداره» رو شنیدیم و در شرایط مختلف به کار بردیم. پس چطور درمورد پس انداز به این دستور عمل نمیکنیم؟ من به تنهایی هر ماه میتوانم حدود ۲۰۰ هزار تومان پس انداز کنم. حالا فکر کنید با ۴ نفر از دوستانم جمع شویم و یک صندوق دوستانه بسازیم. اگر همه ما حداقل ۲۰۰ هزار تومان پس انداز کنیم، هر ماه ۱ میلیون تومان به موجودی صندوق اضافه میشود. میبینید؟ با همین تعداد کم هم تفاوت محسوس است. بعد از ۵ ماه حداقل ۵ میلیون تومان پس انداز داریم.
البته پس انداز گروهی روش های مختلفی دارد. یعنی افراد با اهداف متنوعی دور هم جمع میشوند و از اثر کار گروهی به شیوههای مختلف برای رسیدن به اهداف مالیشان بهره میبرند.
انواع صندوق های پس انداز گروهی
صندوق های پس انداز دوستانه یا باشگاه های پس انداز
یکی از مدلهای رایج صندوق های پس انداز گروهی، همان چیزی است که از قدیم به عنوان قرض الحسنه میان ما رایج است. اعضا در این صندوق ها عضو میشوند و معمولاً باید یک حق عضویت ماهانه واریز کنند. البته اعضا میتوانند مبالغ بیشتر از حق عضویت شان را واریز کنند که موجودی صندوق افزایش یابد. این صندوق ها بیشتر شبیه یک باشگاه هستند که اعضا با عضویت در آن و پرداخت حق عضویت از مزیت آن استفاده میکنند. مزیتشان هم این است که هر موقع نیاز مالی داشته باشند میتوانند یک وام فوری بدون بهره از صندوق دریافت کنند. نمونه این صندوق ها در گذشته در مساجد و محلات وجود داشتند. باشگاههای پس انداز گروهی معمولا سالها ادامه پیدا میکنند و با رشد اعضا و موجودی صندوق تبدیل به یک بانک فامیلی و محلی میشوند. البته مزایای این نوع پس انداز گروهی فقط در بحث مبلغ صندوق نیست بلکه با انجام یک کار گروهی، ما متعهد میشویم هر ماه مبلغی را به عنوان حق عضویت پس انداز کنیم و اینطوری به رفتار پس انداز هم عادت میکنیم. بنابراین اثرات مثبتی هم در زندگی فردی ما خواهد داشت.
پس انداز گروهی هدفمند
یکی دیگر از مدلها، صندوق های پس انداز گروهی هدفمند هستند. این صندوق ها نوع کوچکتر و کوتاه مدت همان صندوق های پس انداز دوستانه و فامیلی هستند. در این صندوق ها اعضا برای رسیدن به یک هدف مشخص دور هم جمع میشوند. مثلا برای رفتن به یک سفر گروهی ۳-۴ ماه پس انداز میکنند و با جمع شدن پول مورد نیاز به سفر میروند. این کار میتواند در یک خانواده یا یک جمع دوستانه برای اهداف مختلف تشکیل شود.
در حین جستجو درمورد پس انداز گروهی و رسیدن به این نتایج به طور مداوم در حال هدف گذاری و تقسیمبندی پولم بودم که بتوانم به اهداف مالی ام دست پیدا کنم. این نکته برای خودم هم عجیب بود که چرا این همه طول کشید که به چنین راه حلی برسم. حالا میخواهم درمورد نوعی از صندوق که من را به جستجو ترغیب کرد صحبت کنم: صندوق های قرعه کشی.
صندوق های قرعه کشی یا دورهمی
برعکس من حتما خیلی از ما درمورد این صندوق ها شنیده ایم. این مدل در بسیاری از کشورها رایج هستند و به نام صندوقهای پس انداز دوره ای شناخته میشوند. اعضای این صندوق ها هم مبلغی را به عنوان سهم پرداخت میکنند. تفاوتش هم با صندوق های پس انداز ساده در این است که هر ماه با پرداخت تمام اعضا، قرعه کشی بین همه اعضا انجام میشود و کل مبلغ صندوق به برنده قرعه کشی میرسد. این روند به طور مداوم ادامه پیدا میکند تا همه اعضای صندوق یکبار برنده شوند. در این روش صندوق یک تاریخ شروع و یک تاریخ پایان دارد و هیچ پولی هم در بلندمدت در صندوق نمیماند. مزیت این صندوق ها نسبت به صندوق های عادی در این است که با استفاده از پس انداز گروهی در یک مدت زمان کوتاه به پولی میرسیم که میتوانیم برای آن برنامه ریزی کنیم و برای رسیدن به یک هدف مالی خرجش کنیم.
البته گاهی اوقات وقتی یک عضو از صندوق نیاز مالی پیدا کند، اعضا توافق میکنند و قرعه کشی دوره را به آن فرد میدهند. این نوع پس انداز یک بازی درونی دارد که با هر بار پایان یافتن صندوق مزه آن زیر زبان اعضا میماند و باز هم دورههای جدیدی را آغاز میکنند.
این مورد برای من خیلی جذاب بود و تصمیم گرفتم وارد یکی از این صندوقها بشم چون حتی اگر نفر آخر هم بشوم انگار چند ماه مداوم پس انداز کرده ام و میتوانم از یک پس انداز راحت، لذت ببرم.
کلام آخر
هر کاری گروهیش خوبه. چون باعث میشه انگیزهمون چند برابر بشه و تحت تأثیر گروه تعهد لازم برای ادامه این مسیر را پیدا کنیم. در کنار این همیشه نتایج در کارهای گروهی چند برابر هستند. یعنی با یک حرکت کوچک میتوانیم از خروجی چند برابر بهرهمند شویم. من تصمیم گرفتم عضو یک صندوق قرعه کشی شوم و احتمالا به شکل های مختلف از مزایای پس اندازگروهی بهره مند شوم.
